JAMNIK KRÓTKOWŁOSY w pigułce

JAMNIK KRÓTKOWŁOSY w pigułce

Zarówno w Egipcie, jak w południowej Francji i we Włoszech naukowcy odkryli starodawne ślady psów, niezmiernie przypominających sylwetką jamniki. Czy jednak naprawdę byli to przodkowie dzisiejszych psów, tego nie sposób wykazać. Jamnik – dawniej zwany w Polsce taksem – znany jest dopiero od czasów Średniowiecza. Ten niewysoki pies jest wciąż ogromnie popularny.

OPIS
* Wydłużone ciało
* Krótkie nogi
* Wąska, ładnie rzeźbiona głowa
* Wiszące uszy
* Ogon noszony raczej nisko
* Krótki, gęsty, błyszczący włos
* Wysokość w kłębie: 17 do 25 cm
* Przybliżona waga: około 3 kg dla jamników króliczych, 4 kg dla miniaturowych., 6,5 do 9 kg dla jamników standardowych.
* Przeciętna długość życia: 12 do 15 lat

Najstarsza rasa miniaturowa?
Jak świadczą dane z wykopalisk archeologicznych, krótkonogie psy występowały już w bardzo odległej przeszłości. W pewnej jaskini koło Vence we Francji odkryto malowidła przedstawiające psy o wydłużonym tułowiu i krótkich kończynach. Rzeźba, którą odkryto podczas wykopalisk w Egipcie, ukazuje faraona Tutmosisa III z psem podobnym do jamnika u stóp (Tutmosis panował około 1500 roku przed naszą erą). Ale czy ktokolwiek mógłby z czystym sumieniem zaręczyć, ze istnieje jakakolwiek więź, łącząca owe psy z dzisiejszym, spotykanym co krok pieskiem o długim tułowiu, krótkich nóżkach i długich uszach? A może krótkonożność jest raczej anomalią, mutacją utrwaloną celowo przez ludzi, niezależnie od siebie w różnych miejscach i rozmaitych epokach? Jest wiele teorii i wiele opinii na temat tego, kiedy w zasadzie powstały jamniki.

Myśliwy na borsuki
I znów, jak zwykle, nic nie wiadomo na pewno – jedynie tyle, że już w Średniowieczu polowano z jamnikami. Ich niecodzienna budowa ciała – nisko zawieszony tułów, długa wąska kufa – doskonale nadawała się do wyciągania zwierzyny z nor. Hodowcy, zwłaszcza niemieccy, przez wiele pokoleń podporządkowywali hodowle tych psów surowym kryteriom, mającym utrwalać typ budowy, szczególnie przydatnej przy polowaniu na borsuki. W efekcie zwierzę to dało nazwę całej rasie psów, zwanych po niemiecku Dachshund, psy na borsuki. W Polsce utrwaliła się nazwa ‘jamnik’, wskazująca także niedwuznacznie, do czego owe psy miały służyć – do wchodzenia do jam zwierza i wyciągania go stamtąd lub wypłaszania wprost pod lufy myśliwca. Pierwsze jamniki były jednak znacznie cięższe i mocniej zbudowane niż dzisiejsi przedstawiciele tej rasy – choć na przykład w Stanach Zjednoczonych do dziś nie ma górnej granicy wzrostu ani, przede wszystkim, wagi psa.

Jamnicza gorączka
W XIX wieku angielska królowa Wiktoria, będąca zapaloną miłośniczką psów najróżniejszych ras, straciła zupełnie głowę dla miłych, niedużych kiełbasek na czterech nóżkach, jak mawiała o jamnikach. To jej zawdzięczamy wprowadzenie tej rasy na Wyspy Brytyjskie i popularyzację jej wśród Brytyjczyków, którzy dotychczas do polowania na lisa czy borsuka używali raczej swych rodzimych terierów, uważając – i słusznie – jamnika za psa niemieckiego. Francuzi z kolei przyjęli do wiadomości istnienie rodowodowych jamników dopiero w 1900 roku, dopuszczając je do swoich wystaw. Pierwszy niemiecki klub jamnika (DTK) powstał w 1888 roku, przyjmując roboczy wzorzec rasy, kilkukrotnie później modyfikowany i poprawiany (ostatni raz w maju 2001 roku). Pierwszy międzynarodowy wzorzec jamnika przyjęty został w 1925 roku, a w 1947 rozdzielono jedną dotychczas rasę na trzy oddzielne, różniące się długością włosa (jamnik krótkowłosy, długowłosy i szorstkowłosy). W latach sześćdziesiątych XX wieku rasa przezywała w Europie szczyt popularności (najczęściej spotykano wówczas jamniki krótkowłose), ponownie gorączka ogarnęła nasz kontynent w latach 80., kiedy to zapanowała moda na jamniki szorstkowłose. W Polsce najpopularniejsze były wówczas jamniki miniaturowe i królicze, wyraźnie mniejsze od pierwotnej, standardowej wielkości. Psy krótkowłose podbiły z kretesem Rosję – jest ich tam więcej, niż pozostałych dwóch odmian włosa razem wziętych.

Dla każdego coś miłego
Większość jamników jest wprawdzie jednokolorowa, ruda, ale powinniśmy pamiętać także, ze istnieje wiele odmian barwnych. Jamniki mogą zatem być jednokolorowe – rude, piaskowe, z czarnym przesianiem lub bez, dwubarwne – czarne podpalane, brązowe, czekoladowe, a także łaciate (blue merle), z białymi lub czarnymi piętnami na ciele. Przy jamnikach łaciatych przeważać musi zawsze ciemny kolor tła (czarny, rudy) a białe łaty musza być rozłożone niesymetrycznie. Istnieją także jamniki pręgowane, zwane tygrysimi, gdy na rudym tle widoczne są ciemnobrązowe lub czarne pręgi – choć to prawdziwa rzadkość! Gdy uwzględnić, że mam jeszcze trzy rodzaje długości włosa, a w każdej z nich – trzy wielkości, to przyznać trzeba, że każdy miłośnik jamników znajdzie coś dla siebie…

CHARAKTER
Mówisz, że nie lubisz psów? Jamnik szybko Cię do nich przekona! Jego silny temperament trzeba nieco przyhamować, by nie lekceważył poleceń. W zapale walki jest odważniejszy, niż można by przypuszczać.

Plusy:
* Inteligentny
* Pobudliwy
* Wierny
* Komiczny
* Bystry obserwator
* Silna intuicja
* Sprytny
* Odważny
* Łatwo dostosowujący się do człowieka

Minusy
* Bywa bardzo uparty
* Zaborczy

Krótkowłosy jamnik nie nadaje się na psa dla leniwego domatora. Choć dziś coraz rzadziej chodzi na polowania, to nadal tkwi w nim pasja poszukiwacza przygód i nieustraszonego odkrywcy. Nawet niewielki spacer może być dla niego źródłem intrygujących przeżyć, gdyż za każdym razem pies odkrywa coś nowego. Po prostu nie umie się nudzić!

To urodzony komik i artysta, uwielbiający skupiać na sobie uwagę całego otoczenia i starający się zadziwić wszystkich swymi przemyślnymi sztuczkami. Zdarza mu się przy tym całkiem solidnie narozrabiać, ale nie sposób się na niego długo gniewać – jego prześmieszne miny, potrafiące udawać i żal, i skruchę, i łobuzerską radość, sprawiają, że nikt nie chowa w sercu urazy wobec jamnika. I ten łobuz doskonale o tym wie..

Sympatyczny mały clown jest pełen najdziwniejszych pomysłów i pełen energii, a na dodatek zazwyczaj jest stale w doskonałym humorze. Szybko zorientuje się, że człowiek lubi, gdy jamnik się wygłupia i potrafi za to nagrodzić psa jakimś smakołykiem, stąd nie zdziwmy się, gdy nasz ‘jamnior’ będzie z zapałem szukał naszych kapci, które przed chwila sam gdzieś schował… Ich miły charakter czyni z nich zazwyczaj miłych kompanów także i dla innych zwierząt domowych – nie rzadkością były przypadki, kiedy suczka jamniczka odchowała cały miot królików; a to tym większa sztuka, jeśli będziemy pamiętać, że jamnik jest psem myśliwskim! Jeśli macie państwo w domu więcej niż jednego psa, to musicie pamiętać, że bardzo ważna rzeczą jest ich wzajemna hierarchia. Psy tak pełne temperamentu jak jamniki muszą zdawać sobie sprawę z tego, że je także obowiązują pewne rygory…

Żywy spryt
Każda z dziewięciu odmian (a właściwie – dziewięciu ras!) jamników różni się od siebie nieco psychicznie, ale niewątpliwie jamniki krótkowłose są wśród nich najwspanialszymi aktorami. Jeśli jakimś krótkowłosy jamnik będzie miał chrapkę na kawałek ciasteczka, to doskonale wie, jak najskuteczniej o nie poprosić i jak je wyżebrać. Także i przy mniejszych (a nawet większych!) grzeszkach wie, jak najszybciej przebłagać właściciela. Jego repertuar min i gestów jest wprost niewyczerpany, a większość z nich jest bardzo skuteczna. Mały łobuz doskonale wie, jak zwrócić na siebie uwagę człowieka, by uzyskać przebaczenie lub osiągnąć zamierzony cel.

Bardzo zaborczy
W początkach swej kariery jako pies do towarzystwa jamnik był trzymany przede wszystkim przez myśliwych. Odwaga, wytrzymałość i dość rozrywkowy charakter szybko uczyniły zeń mistrza w jego fachu. Nic dziwnego, że przy tak rozlicznych zaletach można mu było wybaczyć parę małych słabostek, takich choćby jak to, ze jamnik krótkowłosy dość nieufnie traktuje obcych. Jest bardzo przywiązany do swego pana czy pani i nie umie się wprost pogodzić z tym , ze miałby się nimi z kimkolwiek dzielić. Niektóre psy są na dodatek jeszcze dość uparte.

Pies i dziecko
Nie ma najmniejszych wątpliwości – czworonożny komik błyskawicznie awansuje na pozycje ulubieńca wszystkich dzieci. Kto miałby tyle nowych pomysłów co on, komu przypadną do gustu coraz to nowe, i coraz bardziej zwariowane zabawy? Jamnik także z reguły przepada za dziećmi (zwłaszcza jeśli był z nimi wychowany) i w razie potrzeby może być całkiem sprawnym obrońcą! Jeśli jednak ma ochotę na chwileczkę spokoju, to uwaga – za narastającym mruczeniem nadchodzi warczenie, a za nim mogą pójść w ruch zęby! Jamnik nie ma specjalnie instynktu opiekuńczego i nie ma oporów przed wymuszeniem na dzieciach szacunku. Na szczęście lekki klaps w pupę psa z reguły przywołuje go do porządku – ale nie może być to kara wymierzona przez dziecko, bo z nią jamnik się nie pogodzi!

Specjalności łowieckie
Jamnik krótkowłosy, podobnie jak jego szorstkowłosy brat, słynie z rozlicznych talentów myśliwskich. Jego koronnym atutem jest tu niewiarygodnie krótkonożna budowa, która zezwala mu na zapuszczenie się na lisem czy borsukiem w ich wąskie jamy i przytrzymanie zwierzyny do czasu nadejścia myśliwego. Przy innych rodzajach polowania, jamnik doskonale nadaje się na psa tropiącego, który potrafi po śladzie dojść postrzeloną czy tylko poderwaną zwierzynę. Myśliwi twierdzą, że przy polowaniu na dziki krótkie nóżki jamnika są dodatkową zaletą – dzik nie może sięgnąć psa gwizdem czy szablami ‘od spodu’, rozrywając brzuch psa… Jamniki królicze używane były przede wszystkim do polowania na zające, przy czym bywają one dużo mniejsze od potencjalnej zdobyczy, stąd często łowy kończą się w norze szaraka, gdzie bezskutecznie szuka on ratunku przed psem.

Idealny właściciel
* Jeśli ktoś z państwa zastanawia się nad prawieniem sobie takiego zwierzaka, powinien przede wszystkim zastanowić się czy naprawdę lubi długie spacery wśród pól i lasów. Jamnik uwielbia myszkowanie w zaroślach i traktuje każdy spacer jak odkrywczą wyprawę. Choć trudno o tym sądzić, spoglądając na jego komiczna sylwetkę, to jednak w głębi ducha tkwi w nim silny instynkt myśliwski. Choć jamniki generalnie łatwo godzą się na życie w mieście, to jednak każda wyprawa do lasu jest wielkim świętem. Dla takiego psiaka idealny byłby dom z dużym ogrodem (uwaga, kopie doły!)

* Mieszkacie państwo sami i nie tęsknicie do kontaktów z otoczeniem? Być może właśnie jamnik będzie idealnym psem dla Państwa, gdyż psy te ubóstwiają ponad wszystko swego pana czy panią. Wystrzegajcie się jednak dość powszechnego błędu, polegającego na pozwalaniu jamnikowi na wszystko – źle wychowany pies tej rasy potrafi doprowadzić i właściciela, i otoczenie do białej gorączki! Wychowanie należy rozpocząć stosunkowo wcześnie, i przede wszystkim określić psu – i sobie! – granice, których nie wolno czworonogowi przekraczać. Oczywiście, w miarę zżywania się ze sobą, dozwolicie Państwo swemu ulubieńcowi na więcej, ale przynajmniej na początku powinniście być dość konsekwentni i na przykład nie pozwalać psu spać w łóżku. Niech sypia na swym posłaniu, z którego będzie mógł obserwować cały dom.

* Jeździcie państwo na polowania? Wasz jamnik będzie tym zachwycony! Pies o tak wielkiej zdolności przystosowania się do wymagań człowieka potrafi pogodzić się z rozmaitymi stylami życia, i na szczęście nie wymaga koniecznie codziennie kilku godzin ruchu – ale codzienne spacery i dłuższa wyprawa w weekend to absolutne minimum.

* Nie dopuszczajcie państwo do rozwoju zachowań agresywnych u swego jamnika i wiele się z nim bawcie – bardzo mu zależy na życiu aktywnym i radosnym!

Należy:
* Być surowym, jeśli trzeba.
* Często wychodzić z nim ‘na siusiu’.
* Ufać jego inteligencji
* Jeśli mieszkamy w mieście – nie rozwijać w psie instynktu myśliwskiego
* Zapewnić mu jego własne, miłe posłanie

Nie wolno:
* Poddawać się jego humorom.
* Nie doceniać go.
* Zezwalać mu na coś, czego wczoraj zabranialiśmy.
* Pozwalać mu bronić swego ‘terytorium’ przed właścicielem.

ŻYCIE CODZIENNE

Ten mały żarłok musi przestrzegać diety – inaczej szybko zmieni się w parówkę na czterech nogach! Jego piękna, błyszcząca sierść praktycznie nie wymaga pielęgnacji.

Co należy wiedzieć:
* Gdy przyjdzie do domu, myszy wyniosą się czym prędzej
* Poluje zawzięcie – także na muchy i motyle
* Zadowoli się nawet niewielkim mieszkaniem
* Co najmniej trzy razy dziennie wychodzimy na siusiu
* Łatwo ‘nabiera ciała’
* Słaby punkt – kręgosłup
* Minimalne potrzeby pielęgnacyjne
* Niektóre psy są dość szczekliwe
* Umiarkowane koszty utrzymania
* Niezbyt drogi

Piąte piętro bez windy? Jego grzbiet długo tego nie wytrzyma!

Niektóre z jamników krótkowłosych wraz z wiekiem zaczynają mieć kłopoty z kręgosłupem, zwłaszcza z wypadającym dyskiem międzykręgowym, ale większość psów tej rasy dożywa późnego wieku w pełnym zdrowiu. Pomimo niewielkich rozmiarów rasa ta jest dość odporna na wszelkie choroby i zdecydowanie długowieczna. Czy to w mieście, czy na wsi jamnik wszędzie będzie czuł się u siebie!

Zawsze razem
Właściciele mniejszych jamników – miniaturowych czy króliczych – mogą śmiało wszędzie wybrać się ze swym czworonożnym przyjacielem. Ich niewielkie rozmiary są tu prawdziwym atutem, gdyż nie ma najmniejszego kłopotu z wzięciem takiej miniaturki do samochodu, do koszyka na rowerze, a i właściciele sklepów czy restauracji nie będą mieli nic przeciwko maleńkiemu klientowi. Może nawet i szef pozwoli zabrać go od czasu do czasu do pracy…

Warunki życia
Mieszkanie w mieście nie stanowi dla jamnika szczególnego problemu. Pamiętajmy tylko, że przekonanie, ze pies o małych nóżkach potrzebuje mało ruchu jest absolutnie błędne! Trzy a może nawet cztery spacery codziennie to absolutne minimum. Jamnik musi się ruszać, a nawet zmęczyć, bo inaczej będzie niezadowolony z życia i nieco chmurny, a nawet złośliwy… Szczególnie mile widziany byłby tu duży ogród, w którym pies mógłby dać upust swemu instynktowi myśliwskiemu. Warto czasami poobserwować przez okno, jak ten mały psiak starannie czyści ogród z wszystkich gryzoni i szkodników: myszy, szczury czy krety nie mają najmniejszych szans! Pies pochłonięty swym zajęciem zapomni o jedzeniu, spaniu czy powrocie do domu. Ale nie zdziwcie się Państwo, jeśli któregoś dnia równie zapamiętale, z radosnym szczekaniem będzie gonił motyle!

Żywienie
Jamnik potrzebuje jedzenia dobrego, ale w ilościach odpowiadających jego niewielkim rozmiarom. Nadwaga jest jednym z najgroźniejszych schorzeń trapiących jamniki, zwłaszcza te, które zamieniły przyjemności polowania na ciepłą kanapę. Niestety, jamnik nie zna granic, i jak rzadko która rasa przepada za smakołykami, podgryzkami czy kawałeczkiem ciasta… Po prostu nie umie się im oprzeć, za to doskonale umie wdrapać się na stół, by samemu się poczęstować. Pamiętajmy o tym i sprzątajmy pokusy ze stołu, a przede wszystkim nie dajmy się zwieść błagalnemu spojrzeniu jamnika! Jamnik króliczy nie powinien dostawać więcej niż 100 gramów jedzenia dziennie, jamnik miniaturowy – 120 do 140 gramów, a największy jamnik standardowy – 270 do 300 gramów dziennie. Jako źródło białka najbardziej oczywiście polecane jest mięso (około 15 gramów na kilogram wagi ciała psa dziennie), ale równie dobrze w tej roli sprawdza się ryba morska czy biały chudy ser. Jeśli nasz jamnik przybrał zbytnio na wadze, to ograniczmy mu rację ryżu czy makaronu, a zwiększmy dawkę surowych czy gotowanych warzyw.

Zdrowie
Największym problemem tej rasy jest dyskopatia, objawiająca się w stanach lekkich ledwo zauważalnym powłóczeniem tyłu, a w najcięższych przypadkach związana z całkowitą utratą władzy w tylnych kończynach. Wcześnie zauważone objawy (choroba ma zazwyczaj charakter narastający) pozwalają mieć nadzieję na wyleczenie, ale zaniedbane… Krótkie nogi i długi, bardzo długi kręgosłup jamnika predestynują go do takich schorzeń, ale na szczęście można im – w pewnym stopniu – zapobiegać. Chodzi tu z jednej strony o utrzymywanie psa w ‘lekkiej’ formie, by nie obciążać zbytnio kręgosłupa, z drugiej – dbanie o sprawność ruchową zwierzaka, przydającą kręgosłupowi elastyczności. Nie należy także zachęcać psa do stawania słupka, a przede wszystkim nie zezwalać mu na chodzenie (a zwłaszcza schodzenie) po schodach.

Pielęgnacja
Zgryz jamnika ma niebywała skłonność do pokrywania się kamieniem nazębnym, z którym właściwie trzeba walczyć przez całe życie. Oprócz mycia zębów specjalnymi pastami warto zadbać o to, by nasz jamnik miał co jakiś czas coś do gryzienia i żucia – nie muszą to być specjalne kości czyszczące, równie dobre będzie suszone wędzone ucho wołowe. Z krótkim, aksamitnym włosem jamnika na szczęście nie ma dużo pracy, a okresowe szczotkowanie ma na celu jedynie usunięcie martwych włosów.

Kwestia mody
Jamnik jest swoistym klasykiem wśród psów, powszechnie znanym i powszechnie lubianym. Na dodatek różnorodność wyglądów i charakterów poszczególnych ras sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie. Jamnik krótkowłosy, niewątpliwie najstarszy i ‘pierwotny’ typ jamnika, był w Europie szczególnie popularny w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy to najbardziej poszukiwane były jamniki standardowe i – nie wiedzieć czemu – czarne podpalane. W 1965 roku w kraju pochodzenia – w Niemczech – stanowiły blisko trzy czwarte wszystkich zarejestrowanych jamników! Później wahadło wychyliło się w stronę jamników szorstkowłosych, ale teraz krótkowłose, najstarsze, najżywsze i najbardziej eleganckie z ‘jamniorów’ wracają do łask

Czy to prawda, że…
…dopuszczalne są także jamniki idealnie czarne?

Nieprawda. Wzorzec dopuszcza jamniki czarne podpalane, nie zgadzając się na idealną czerń, choć podpalanie może być zupełnie symboliczne.
…wszelkie błędy zgryzu w tej rasie karcone są ze szczególną surowością?
Prawda. Dla wielu sędziów i miłośników rasy, zwłaszcza w Niemczech, jamnik jest przede wszystkim psem użytkowym, myśliwskim i polującym, a w tej roli prawidłowy, głęboki nożycowy zgryz jest niezbędny. Równie ważne jest, by pies miał wszystkie, 42 zęby, choć tu wzorzec dopuszcza już pewne, ściśle określone, braki zębów.
…jamnik krótkowłosy kiepsko znosi chłód i wilgoć?
Prawda. Psy te są bardzo wrażliwe na wszelkie zmiany pogody. Szczególnie uważać tu trzeba na młode psy, do roku, i na psy starsze, sześcioletnie i starsze. Posłanie psa powinno być starannie wybrane tak, by nie psy nie groziły przeciągi, a po każdym deszczowym spacerze trzeba psa starannie wytrzeć.

——————
Copyright for photo (c) by Kennel Cwmdarhian