KARELSKI PIES NA NIEDŹWIEDZIE – esej

KARELSKI PIES NA NIEDŹWIEDZIE – esej

Jedną z pierwszych osób, jakie interesowały się psami Północy podczas podroży po północy imperium rosyjskiego był rosyjski szlachcic, książę Szirinski-Szichmatow. Skupując psy w interesującym go typie zajmował się także ich badaniem. Jego praca naukowa „Psy północne” rzuca ciekawe światło na historię powstawania karelskiego psa na niedźwiedzie.

Historia rasy
W swym dziele książę pisał: Warunki życia człowieka w określonych warunkach geograficznych stworzyły populację pierwotnych psów w jednej lub w kilku podstawowych formach – myśliwskiej, zaprzęgowej czy pasterskiej – bez których życie na Północy byłoby niemożliwe. Od czasów neolitu wespół z ludźmi na terenach Europy północno-wschodniej i Skandynawii żyły psy dynamiczne psy, średniej wielkości, podobne do współczesnego samojeda i karelskiego psa na niedźwiedzie. Pozostałości dawnych psów zostały odnalezione podczas licznych wykopalisk archeologicznych.

Uczeni sądzą, że psy te były wykorzystywane do polowań i jako psy stróżujące. Zmiany warunków życia ludzi, wywołane przejściem w osiadły tryb życia i zajęcie się rolnictwem oraz hodowlą zwierząt stały się przyczyną tego, że w większości krajach Europy psy te stopniowo zanikły, wyparte przez wyspecjalizowane rasy, powstałe wskutek mniej lub bardziej celowej działalności człowieka. Powszechnie znana w XIX wieku komi albo łajka zyriańska (w literaturze zachodniej znana jako łajka permska) uchodzi za pramatkę niektórych współczesnych ras szpiców, w tym także karelskiego psa na niedźwiedzie. Pies czarnej, szarej, rudej lub czarnej podpalanej maści, ze spiczastym pyszczkiem i stojącymi uszami, mierzący mniej więcej 56 centymetrów w kłębie, o wspaniałych talentach myśliwskich – to opis tej rasy. Najprawdopodobniej zyriańska łajka migrowała razem z wędrownymi plemionami ugro-fińskimi w rejon jeziora Ładoga, a później na tereny fińskiej Karelii.

W fińskich wsiach z nieznanej przyczyny najchętniej trzymane były osobniki czarne z białymi znaczeniami. Także i myśliwi woleli wybierać dla siebie psy czarno-białe (lub biało-czarne).

Znany fiński językoznawca prof. A . Tanttu mawiał, że historia północnych łajek – fińskiej i karelskiej niedźwiedziej – to historia fińskiego narodu. Na początku XX wieku na terenach Europy północno-wschodniej – na zachód od Finlandii aż po Archangielsk, Wiatkę i północny Ural, i na południe – aż do środkowej części basenu Wołgi – bardzo popularne były psy w typie łajki zyriańskiej. Stopniowo mieszały się one z psami ras z zagranicy, takimi jak setery, spaniele, gońce, a nieco później – z owczarkiem niemieckim.

Unikatowe zdolności myśliwskie i naturalną urodę miejscowych psów uratować mogło tylko prowadzenie systematycznej hodowli w czystości rasy, zgodnie ze wzorcem, czego dokonano w Finlandii. 2-3 maja 1936 roku w Helsinkach na wystawie fińskiego kennel klubu po raz pierwszy zostali zaprezentowani przedstawiciele rasy, nazwanej karelskim psem na niedźwiedzie. 12 maja 1945 roku Fiński Kennel Klub zatwierdził wzorzec rasy karelski pies na niedźwiedzie, a rok później został on przyjęty przez FCI.
W tworzeniu rasy wykorzystano 60 psów, z których jedna trzecia pochodziła z Finlandii,a dwie trzecie – ze wschodniej części Karelii. Do hodowli dopuszczano jedynie czarne psy z białymi znaczeniami na głowie, piersi, kończynach i brzuchu.

Dobro narodowe

Mieszkańcy Finlandii traktują karelskiego psa na niedźwiedzie jak dobro narodowe. Psy tej rasy to uniwersalni myśliwi. Pracują samodzielnie i mogą polować także i z innymi przewodnikami, nie tylko ze swym właścicielem. Właściwe rasie błyskawiczna reakcja i nieustraszony charakter sprawiły, że psy te są bardzo popularne przy polowaniu na łosia, rysia, wilka i – jak sama nazwa wskazuje – na niedźwiedzia brunatnego. W łowach na niedźwiedzia używana jest co najmniej para psów. W czasie pracy w lesie psy zazwyczaj milczą do chwili, w której nie wytropią zwierzyny. Następnie podnoszą niedźwiedzia i odwracając jego uwagę głośnym szczekaniem pilnują go do nadejścia myśliwego. Szybkim przemieszczaniem się w przód-w tył albo dokonując okrążeń wokół zwierzęcia pewnie trzymają zdobycz na miejscu. Psy te są zadziwiająco nieulękłe i nie okazują strachu nawet w bezpośredniej bliskości przeciwnika, Karelski pies na niedźwiedzie potrafi przytrzymać zwierzynę „w strachu” przez bardzo długi czas. Jeśli niedźwiedź spróbuje odejść, to pies błyskawicznymi atakami i gryzieniem w tylne części ciała nie ds mu tego zrobić.

W związku ze zmniejszeniem się populacji niedźwiedzi „karelczyki” coraz częściej były i są wykorzystywane do polowań na drobną zwierzynę futerkową, taką jak wiewiórki czy kuny. Fiński Kennel Klub, z obawy, czy przestawienie psów do polowań na drobną zwierzynę, związane ze zmniejszeniem liczebności niedźwiedzi nie wywoła spadku temperamentu i nie wpłynie na zmianę charakteru karelskich psów na niedźwiedzie, w 1943 roku zatwierdził reguły użytkowania myśliwskiego psów tej rasy w polowaniu na łosie. Rokrocznie bazy danych klubu rejestrują około 1,5 tysiąca wyników prób pracy na łosia ,a tylko 10 do 15 polowań na niedźwiedzia. Oprócz tego karelskim psom na niedźwiedzie po dziś dzień udaje się „zabawić się z niedźwiedziami” na terenie rezerwatów Ameryki Północnej, gdzie wykorzystywane są do kontroli wielkości populacji misiów.

Wygląd zewnętrzny
Średniej wielkości, solidny, mocny pies o lekko wydłużonych proporcjach. Karelski pies na niedźwiedzie jest mocnej budowy, a jakakolwiek jej słabość uważana jest za poważną wadę.
Proporcje długości mózgoczaszki do trzewioczaszki to 3:2. Długość, szerokość i głębokość czaszki są w przybliżeniu jednakowe. Bardzo silne szczęki. Zgryz nożycowy. Uszy średniej wielkości, stojące, o leciutko zaokrąglonych koniuszkach. Nieduże, nieco owalne oczy są w różnych odcieniach brązu. Należy zauważyć, że u wielu psów oczy są stosunkowo jasne. Nie bacząc na to, że wzorzec rasy uznaje oczy żółte za wadę, niektórzy myśliwi preferują psy o właśnie takich oczach, twierdząc, że te bardziej sprawdzają się w pracy.

Kłąb wyraźnie zaznaczony. Pojemna, długa klatka piersiowa. Brzuch nieznacznie podkasany. Ogon wysoko osadzony, średniej długości i zawinięty w kółeczko tak, że jego koniec dotyka grzbietu lub boku psa. Zdarzają się psy o wrodzonym ogonie skróconym, co jest dozwolone wzorcem. Galop jest typowym sposobem ruchu psów tej rasy.

Szata – włos gęsty, prosty z miękkim gęstym podszerstkiem, raczej matowy niż błyszczący. Maść czarna. Białe znaczenia na głowie, szyi, piersi, brzuchu i kończynach są typowe dla rasy, a ich powierzchnia nie powinna przekraczać 50% powierzchni ciała psa. (Na wystawach w Skandynawii sędzia ocenia proporcje bieli i czerni i zaznacza to w opisie psa. Na przykład, jeśli w opisie zaznaczono 20/80, to oznacza to, że u opisywanego psa białe znaczenia zajmują 20, a czerń – 80 % powierzchni ciała.)

Idealny wzrost dla psów to 57, a dla suk – 52 cm, +- 3 cm. Psy przejawiające agresję w stosunku do ludzi podlegają bezwzględnej dyskwalifikacji.

W Rosji hodowlę psów, podobnych do karelskiego psa na niedźwiedzie, rozpoczęto mniej więcej w tym samym czasie, co w Finlandii. Wykorzystywano do tego regionalne odmiany psów Republiki Komi, guberni archangielskiej ale i innych regionów, a później – z Karelii, guberni archangielskiej oraz krzyżówki z łajką zachodniosyberyjską. Rasa uzyskana w ten sposób otrzymała nazwę łajki rosyjsko-europejskiej.
Zewnętrznie obie rasy są do siebie dość podobne. Istnieje przekonanie, że w istocie jet to jedna rasa, oparta na tym, że rasy te jedynie nieznacznie różnią się rozmiarem i maścią (łajka rosyjsko-europejska może być czarno-biała, biało-czarna lecz także czysto biała czy czysto czarna). Jednak sugestia ta jest nieprawdziwa! Co więcej nawet, karelski pies na niedźwiedzie i łajka rosyjsko-europejska nie są nawet bliskimi krewniakami. Przeprowadzone testy genetyczne wykazały, że psy tych dwóch ras genetycznie różnią się od siebie znacznie bardziej iż inne, zewnętrznie niepodobne do siebie, rasy psów.

Praca to jego prawdziwa pasja.
W Finlandii karelskie psy na niedźwiedzie hodowane są głównie przez myśliwych, ale w niektórych krajach czyni się z psów tej rasy gwiazdy ringów wystawowych. Zapominając o właściwym przeznaczeniu rasy i jej wrodzonym temperamencie myśliwskim, niektórzy z hodowców gwarantują jednym nabywcom szczeniąt, że karelski pies na niedźwiedzie może być wspaniałym zwierzęciem domowym, podczas gdy innym obiecują, że z proponowanego im szczeniaka wyrośnie prawdziwy „pogromca niedźwiedzi”. W rzeczywistości psy tej rasy nie zawsze sprawdzają się w roli zwierząt domowych, żyjących w rodzinie, a z pewnością wiele z nich nie jest na tyle śmiała, by polować na niedźwiedzia. Żeby to sobie uświadomić trzeba koniecznie pamiętać, że na przestrzeni ponad stu lat „karelczyki” wykorzystywane były dla polowań swobodnych, kiedy to pies porzuca człowieka w lesie na rzecz samodzielnego poszukiwania i dochodzenia zwierzyny. Wielu psom potrzeba doprawdy tysięcy godzin szkoleń, by nauczyć je wykonywania komendy „Do mnie”, a wszystkiemu winna jest wrodzona tej rasie samodzielność.

W oczekiwaniu na ten szczęśliwy moment, w którym pies zacznie słuchać się przewodnika, właściciel powinien trzymać go w zasadzie cały czas na smyczy, przynajmniej dopóki obydwaj znajdują się na nieogrodzonej przestrzeni. Karelskie psy na niedźwiedzie to psy użytkowe i nie lubią paradować wokół domu. Właścicielowi należy przypomnieć, że praca „karelczyka” polega na tym, by wynajdywać zwierzynę w oddaleniu od przewodnika. Jeśli karelski pies na niedźwiedzie nie jest zajęty pracą,to z radością sam sobie znajdzie zajęcie, choćby szczekając na wszystko, co się rusza, kopiąc tunele pod ogrodzeniem, by wyjść na wolność lub ćwicząc się w skokach wzwyż i przeskakując wszelkie płoty.

Prawdę mówiąc psy tej rasy są niezmiernie nieszczęśliwe, jeśli ogranicza się im wolność. One chcą i powinny pracować w łowisku. Karelskie psy na niedźwiedzie dość często bywają agresywne wobec swych krewniaków, dlatego też właściwa socjalizacja i wychowanie są po prostu niezbędne, jeśli pies na mieszkać w warunkach miejskich. Młodziutkie szczenięta tej rasy wyglądają niezmiernie sympatycznie, ale w żadnym wypadku w wyborze konkretnego szczeniaka nie należy opierać się na jego uroku czy urodzie. To rasa, która wymaga konkretnego celu w życiu. Karelski pies na niedźwiedzie ma niezmiernie silnie rozwinięty instynkt myśliwski i ponad najwspanialsze nawet apartamenty zawsze przedłoży choćby kawałek lasu dla ćwiczeń fizycznych i stymulowania pracy umysłu – w kierunku, do jakiego został stworzony. Te cechy, jak wiadomo, nie specjalnie nadają się do wykorzystania „karelczyka” jako psa-towarzysza. Dlatego tez psa tej rasy polecić można jedynie ludziom, którzy wiedzą jak wykorzystać jego wrodzone talenty -i mają czas i sposobność, by to zrobić. Niezwykle niezależny, bystry i silny karelski pies na niedźwiedzie będzie klejnotem, jeśli dokonamy właściwego wyboru, ale kompletną porażką, jeśli będziemy się kierować spontaniczną a nieprzemyślaną chęcią posiadania tak efektownego i dość rzadkiego psa.

Copyright for text by Irena Poletajewa (Sankt Petersburg)
Copyright for photo by Finsk Kennek Klub

ZOBACZ TAKŻE:
pigułka